Μοναστήρια

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Η ΟΥΝΕΣΚΟ έχει χαρακτηρίσει τα 'Αγια Μετέωρα ως διατηρητέων μνημείον της Ανθρωπότητας.
  Ο μέγιστος αριθμός μοναστηριών ήταν 24.

 
1. 'Αγιον Πνεύμα
 
2. 'Αγιος Μόδεστος
 
3. 'Αλυσος του Αποστόλου Πέτρου
 
4. 'Αγιος Ιωάννης Πρόδρομος
 
5. 'Αγιοι Ταξιάρχες
 
6. 'Αγιος Γεώργιος Μανδηλάς
 
7. 'Αγιος Δημήτριος
 
8. 'Αγιος Αντώνιος
 
9. 'Αγιος Αθανάσιος
 
10. Παναγία
 
11. 'Αγιος Νικόλαος Μπάντοβας
 
12. 'Αγιος Νικόλαος Κοφινάς
 
13. Μεταμόρφωση του Σωτήρος
 
14. Βαρλαάμ
 
15. 'Αγιος Στέφανος
 
16. Αγία Τριάδα
 
17. Αγία Μονή
 
18. Ρουσάνου
 
19. Υπαπαντή
 
20. Παντοκράτορας
 
21. Καλλιστράτου
 
22. Υψηλοτέρας ή Καλλιγράφων
 
23. 'Αγιοι Απόστολοι
 
24. 'Αγιος Νικόλαος  Αναπαυσάς

Κατά την παράδοση, ήδη από τον 9ο αιώνα έρχονται στα Μετέωρα οι πρώτοι ασκητές. Αρχικά ζούσαν μόνοι τους σε σπηλιές. Αργότερα έχουμε μια πρώτη μορφή οργάνωσης, τις σκήτες και μετά δημιουργούνται τα κοινόβια. Κατά τους χρόνους της συγγραφής του χρονικού των Μετεώρων (1521 ή 1524) τα πιο πολλά από τα 24 μοναστήρια, που αναφέραμε προηγουμένως, είχαν ήδη αφανιστεί.

Η κατάσταση αυτή της παρακμής και του μαρασμού κράτησε μέχρι την εποχή που ανέβηκαν στον μητροπολιτικό θρόνο της Λαρίσης ο Βησσαρίων Α' ο από Δημητριάδος (1490), ο Μάρκος ο αγιασμένος και ο Βησσαρίων ο Β' ο από Σταγών ( 1489- 1541), που κατέβαλαν πολλές προσπάθειες για την αναδιοργάνωση του μοναχισμού στα Μετέωρα.
 

Ακολουθεί έτσι μια περίοδος ακμής, κατά την οποία λειτουργούν στα Μετέωρα σχολές κωδικογράφων. Έτσι πολλοί μορφωμένοι μοναχοί ασχολήθηκαν με την αντιγραφή χειρογράφων κωδικών. Ταυτόχρονα τα μοναστήρια εξωραΐζονται, τα καθολικά αγιογραφούνται και γενικά υπάρχει μεγάλη οικοδομική δραστηριότητα. Όμως από τις αρχές του 18ου αιώνα ακολουθεί πάλι περίοδος παρακμής, αφού τα Μετέωρα έγιναν φυλακές και τόπος εξορίας όσων καταδικάζονταν από την Οθωμανική Κυβέρνηση.
 

Από το 1920 αρχίζει πάλι μια άνθηση, γιατί κατασκευάστηκαν στους βράχους λαξευτές σκάλες και γέφυρες. Έτσι έρχονται περισσότεροι προσκυνητές, αφού ο παλιός τρόπος ανάβασης με το δίχτυ , που ήταν μια καθημερινή αναμέτρηση με τον θάνατο, αποτελούσε πια παρελθόν. Το 1948 έγινε η κατασκευή ασφαλτοστρωμένου δρόμου και καταργήθηκε το άβατο για τις γυναίκες.

Σήμερα, αν και τα Μετέωρα είναι μια τουριστική περιοχή, υπάρχει άνθηση του μοναχισμού και πολλοί νέοι ευλαβείς και μορφωμένοι προσέρχονται για να μονάσουν στα 6 μοναστήρια που σώζονται και λειτουργούν.Ο χώρος των Αγίων Μετεώρων από τον Οκτώβριο του 1995 με νόμο της Πολιτείας ανακηρύχθηκε τόπος ιερός, αναλλοίωτος και απαραβίαστος γεγονός που εξασφαλίζει την Ορθόδοξη αυθεντικότητά του και την αποτελεσματική προστασία του.

Έτσι ακριβώς αναγνώρισαν τον χώρο οι αιώνες και τον ανακήρυξε με απόφασή του το 1990 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος.Στην ύπαρξη των Ι. Μονών των Μετεώρων επέδρασαν απειλητικά οι διάφοροι πόλεμοι. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας η Ιερά Μονή Αγίου Δημητρίου Μετεώρων η αγία Λαύρα της Θεσσαλίας καταστράφηκε από τα στρατεύματα του Αλή πασά των Ιωαννίνων, επειδή είχε το μετερίζι του αρχηγείο του σ' αυτή την περιοχή ο φλογερός ιερωμένος παπα- Θύμιος Βλαχάβας.

Αυτός ήταν ο υποκινητής και αρχηγός επαναστατικού κινήματος 1809 εναντίον των Τούρκών. Κατόπιν οι Τούρκοι σφράγισαν τα μοναστήρια, έκλεισαν τους ηγουμένους στη φυλακή στα Ιωάννινα και τον παπα- Θύμιο τον έκοψαν σε τέσσερα κομμάτια.Πολλές ζημιές έγιναν και κατά τη διάρκεια της Ιταλό-Γερμανικής κατοχής (1941-1944) και του εμφυλίου Πολέμου (1946-1949) , όχι μόνον από τους κατακτητές, αλλά και από Έλληνες που χρησιμοποίησαν τα μοναστήρια των Μετεώρων ως πολεμικά καταφύγια ή ορμητήρια.

Για παράδειγμα, οι γερμανικοί όλμοι κατέστρεφαν τον αγιογραφημένο με τον -Παντοκράτορα και τους τέσσερις Ευαγγελιστές- τρούλο του νέου καθολικού του ναού του Αγίου Χαραλάμπους της ιεράς Μονής Αγίου Στεφάνου. Επίσης στο ίδιο αλλά στο παλιό καθολικό , ναός Αγίου Στεφάνου τα πρόσωπα και ιδίως τα μάτια όλων των Αγίων καταστράφηκαν.

Το κοινωνικό έργο των μοναστηριών είναι πολύ σημαντικό:

- Η Ι. Μονή Βαρλαάμ έκτισε εδώ και χρόνια τη Βαρλάμειο Χριστιανική Εστία στην Καλαμπάκα, όπου σήμερα στεγάζεται η Μητρόπολη Σταγών και Μετεώρων καθώς και το Πνευματικό Κέντρο της Μητρόπολης. Επίσης έκτισε μεγαλοπρεπή ναό στην Καλαμπάκα προς τιμήν των Οσίων Μετεωριτών Πατέρων.

- Η Ι. Μονή Μεγάλου Μετεώρου έκτισε τον μεγαλοπρεπή ναό των Αγίων Θεοδώρων στην Αυλώνα της Βορείου Ηπείρου στην Αλβανία, τον οποίο το προηγούμενο άθεο καθεστώς είχε μετατρέψει σε σταθμό της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας του.

- Μόλις κατέρρευσαν τα αθεϊστικά και καταπιεστικά καθεστώτα των γειτονικών χωρών του πρώην Ανατολικού κόσμου, τα μοναστήρια μας με δική τους πρωτοβουλία ευαισθητοποιήθηκαν, κινήθηκαν αμέσως και βοήθησαν πνευματικά και υλικά τους αναξιοπαθούντες ομόδοξους αδελφούς μας.

- Τέλος, ιδιαίτερες προσπάθειες καταβάλλονται για την υλική συνδρομή και πνευματική στήριξη των ορθόδοξων αδελφών μας Σέρβων, οι οποίοι δοκιμάστηκαν σκληρά από τους βομβαρδισμούς του 1998-1999 με τα γεγονότα στο Κόσοβο.

Από τη δεκαετία του 1960 και μετά άρχισαν σοβαρές αναστηλωτικές και οικοδομικές εργασίες στις Ι. Μονές των Μετεώρων με πρωτοβουλία και ενέργειες των μητροπολιτών Τρίκκης και Σταγών Διονυσίου, Στεφάνου και Αλεξίου. Οι εργασίες αναστήλωσης και συντήρησης των μετεωρίτικων μνημείων συνεχίζονται μέχρι σήμερα με τη συμπαράσταση του μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων κ. Σεραφείμ, τους κόπους των ηγουμένων και μοναχών, τις μελέτες και κατασκευές του αρχιτέκτονα κ. Σωτηρίου Τζήμα και την επίβλεψη και βοήθεια του προϊσταμένου της 7ης Εφορίας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Αρμόδιας Αρχαιολογικής υπηρεσίας της Περιοχής κ. Λάζαρου Δεριζιώτη. Έχουν στερεωθεί οι τοιχοποιίες, έγιναν αρμολογήσεις, ενέσεις τσιμέντου, αναπαλαιώσεις κτισμάτων, συντήρηση και καθαρισμός τοιχογραφιών και τέμπλων.

Επίσης έχουν αναστηλωθεί δύο ερειπωμένες Ι. Μονές.: α) η Ι. Μονή Αγίου Νικολάου Μπάντοβα, που ιδρύθηκε γύρω στα 1400 και είναι μετόχι της Ι. Μονής Αγίας Τριάδος και β) η Ι. Μονή Υπαπαντής, που ιδρύθηκε γύρω στα 1366, έχει πολύ ωραίες τοιχογραφίες σε άριστη κατάσταση και είναι μετόχι της Ι. Μονής Μεταμορφώσεως Μεγάλου Μετεώρου.